Over titanen, onrealistische plannen en komkommers

De Europese debatten zijn eindelijk begonnen. Dat wil zeggen, de debatten waarin meer aan de hand is dan het mediatieke titanengevecht tussen twee ex-premiers.
De Antwerpse regionale zender ATV was de eerste om de spits af te bijten in een debat tussen Jean-Luc Dehaene (CD&V), Guy Verhofstadt (Open VLD), Bart Staes (Groen!) en ikzelf (sp.a). Het werd een beetje een merkwaardige discussie omdat de Vlaamse partijen rond de tafel het in de grote lijnen wel eens zijn over de stappen die de volgende Europese commissie en het parlement moeten zetten. Meer Europese integratie als instrument om de crisis aan te pakken, loopt als een rode draad doorheen de vier partijprogramma's. Dat komt natuurlijk omdat ons land - gelukkig - een pro-Europese traditie heeft. In andere lidstaten zie je veel duidelijker de opkomst van populistische, nationalistische en protectionistische stromingen die de Europese gedachte trachten te ondergraven. Vandaag is die beweging politiek nog relatief betekenisloos, maar mocht ze groeien, dan ziet de toekomst er voor onze kinderen heel somber uit. Europa is ontstaan uit een vredeswens die een einde moest maken aan een lange periode van geruzie... en erger. De Europese desintegratie waar rechtse en conservatieve partijen vandaag voor pleiten, dreigt de klok terug te draaien.

Maar, zoals gezegd, tijdens het ATV debat waren we het ten minste over één ding eens: Er moet meer Europa komen, met één visie op de aanpak van de crisis. Wat die visie moet zijn verschilt natuurlijk. Jean-Luc Dehaene profileerde zich als een realist die twijfelt aan visionaire plannen voor Europa. Dat zou hij later die dag, ‘s avonds tijdens het vrt-debat op één, als een mantra herhalen. "Europese obligaties? Ik wil wel hoor, maar het kan niet. Een gezamenlijk Europees energiebeleid? Ik wil wel hoor, maar energie is geen Europese bevoegdheid. Een gemeenschappelijk plan voor Europa? Ik wil wel, maar de lidstaten zijn het er niet over eens..." Het was opvallend dat de Europese lijsttrekker van CD&V nooit kon betrapt worden op een Europese visie waar zijn partij wél voor wil gaan. Dehaene beperkt zich tot de opmerking dat de plannen van de anderen "niet mogelijk zijn." Tijdens het VRT-debat ‘s avonds klonk dat zelfs zo: "Na de verkiezingen moet de commissie een plan voorleggen, en dan zien we wel..." Ik had graag vernomen welk plan de CD&V voorlegt.

Verhofstadt is de absolute tegenpool van Dehaene. Je kan van de voormalige Belgische premier zeggen wat je wilt, maar niet dat het politieke vuur in hem gedoofd zou zijn. De pers heeft het steeds over het "Plan Verhofstadt", alsof dat Europees breed gedragen zou worden. Verhofstadts visie op de toekomst van Europa is niet eens zo gek; dat moest zelfs Bart Staes tijdens het ATV-debat toegeven. Maar niemand heeft opgemerkt dat het Plan Verhofstadt enkel uit gerecycleerde ideeën bestaat. Varianten van zijn voorstellen zijn al op de Europese tafel beland. En stuk voor stuk zijn ze tegengehouden door zijn eigen Europese liberale fractie. Dat Verhofstadt vandaag middelen wil inzamelen via Europese obligaties is een idee dat al van in het begin van de jaren '90 leeft, maar onder druk van liberalen uit alle lidstaten - ook uit ons land - nooit wortel heeft kunnen schieten.

Een veel recenter voorstel van de Europese socialisten om op die manier middelen te vergaren om het economische herstel mogelijk te maken, werd ook afgeschoten door de Europese liberale fractie. Zoiets doet je toch de vraag stellen of het ‘Plan Verhofstadt" wel gedragen wordt door zijn eigen Europese fractie? Het antwoord daarop is héél erg duidelijk: Nee.Verhofstadt fietst ook handig langs een van de kernvragen van de huidige crisis heen. Is deze crisis niet het gevolg van een losgeslagen neoliberale droom, die geëindigd is is een economische en sociale nachtmerrie? De man die ooit verklaarde dat "het neoliberalisme nu eenmaal in de natuur van de mens zit", verklaart vandaag luidop tijdens de debatten dat hij "altijd gezegd heeft dat een vrije markt regels nodig heeft. Alleen niet teveel." Daar breekt je klomp van. Socialisten hebben altijd gezegd dat de vrije markt regels nodig heeft. Vooral niet te weinig. Dat we er te weinig hadden, is wel degelijk het gevolg van een liberaal beleid. Ik wil dus graag meegaan in het voluntarisme van Verhofstadt en ik hoop dat hij zijn Europese fractie kan overtuigen, maar ik vrees het ergste.

De visie van Bart Staes ligt heel wat dichter bij wat mijn partij voor ogen heeft. Ik maak me alleen zorgen over de oprechtheid van het groene verhaal, als ik Mieke Vogels nu te pas en te onpas hoor verklaren dat zij liever met de liberalen in een coalitie stapt. Laat mij héél duidelijk zijn: Groen! is voor mij geen tegenstander van rood. Maar zo ziet Mieke Vogels het dus niet. Ik hoop dat de groene kiezer dat goed gehoord heeft.

‘s Avonds had ik de pech om in debat te moeten treden met Derk Jan Eppink, die ik evenmin heb kunnen betrappen op één Europese gedachte. Ik onthoud dat Lijst Dedecker alleen maar méér Europa wil om meer kerncentrales te bouwen, en dat komkommers zowel krom als recht mogen zijn. Dat bedoelde ik toen ik zei dat populistische partijen de Europese gedachte trachten te ondermijnen. Als je Europese visie er in bestaat om Europa belachelijk te maken, dan heb je eigenlijk maar één echt programmapunt: Weg met Europa! In dat toekomstige paradijs van Dedecker en Eppink zullen opnieuw kleine natiestaatjes zonder de minste regelgeving de concurrentie mogen aangaan met economische reuzen als de VS, China of India. Van dat soort debatten wordt een mens moedeloos.
Als ik de plannen van de andere partijen vergelijk met het socialistische programma van Europa, hoeven wij ons absoluut niet te schamen. Wel integendeel. De afgelopen weken heb ik in mijn blog al een aantal krijtlijnen geschetst: We moeten in Europa de financiële sector eerst weer gezond maken en een heldere reglementering opstellen omdat dat de voorwaarde is om een investeringsgedreven beleid te starten. Die investeringen moeten er voor zorgen dat we eindelijk de omslag kunnen maken naar een nieuwe, duurzame economie, waarin we honderdduizenden nieuwe banen kunnen creëren. Dat doen we door in te zetten op hernieuwbare energie , door te investeren in de komst van de elektrische auto en een sterk openbaar vervoer, door een economisch herstelplan te flankeren met een sociaal herstelplan, dat de gevolgen van de crisis voor werknemers kan counteren, en door een Europese armoederichtlijn te stemmen die eindelijk komaf maakt met de 19 miljoen kinderen die met een armoederisico leven in Europa. Het hele programma van de Europese socialisten kan je overigens hier nog eens lezen.