Van duurzaamheid tot gezinsbeleid

Deel 1: Duurzaamheid is meer dan groen
In het eerste hoofdstuk van mijn boek vertrek ik vanuit de vaststelling dat het milieuprobleem een hardnekkig sociaal-economisch probleem is. We hebben nood aan progressieve frontvorming om een duurzaamheidsagenda op te stellen die ook, en misschien zelfs in de eerste plaats, sociaal moet zijn. Dat betekent dat we moeten inbreken in de logica van snel economisch winstbejag dat op de hele planeet sociale rechten miskent en natuurlijke bronnen uitput. Een sociale duurzaamheidsagenda zal daarom een nieuw soort economie moeten stimuleren, waarin we als samenleving heldere spelregels opleggen om het hele productieproces te kunnen veranderen. En waarbij alle groepen in de samenleving, en niet alleen de financieel sterkere, van een duurzame samenleving kan genieten.

Een schone en duurzame economie is geen utopie. Produceren zonder afval en rotzooi is mogelijk. Dat bewijst het Cradle to Cradle principe (C2C). Het is nu een kwestie om het bedrijfsleven in versneld tempo de omslag te laten maken.
Precies omdat duurzaamheid een sociaal-economisch probleem is, ben ik ook buiten het milieuthema getreden en heb ik me gewaagd aan de nieuwe inzichten die gegroeid zijn over ons geldsysteem. Ik hou een pleidooi om te onderzoeken hoe wij in Vlaanderen en België complementaire, sociale muntsystemen kunnen ontwikkelen en daarbij leren uit experimenten die in de hele wereld aan de gang zijn om.

Deel 2: Op zoek naar gedeeld burgerschap en actief pluralisme.
Ook op vlak van diversiteit moeten we meer inspanningen leveren. We hebben te lang gedacht dat samenleven met verschillende culturen wel vanzelf zou lukken. Dat was fout. Het belangrijkste in de politiek is de opbouw van de gemeenschap. Gedeeld burgerschap ontstaat niet vanzelf. We hebben een soort actief pluralisme nodig. Daar moet aan gewerkt worden. Het betekent dat we de waarden die we belangrijk vinden, moeten uitdragen. We moeten ook ophouden om met de billen dichtgeknepen over de moeilijkheden van een cultureel diverse samenleving te praten. Er zijn problemen bij allochtone gezinnen, er zijn problemen met sommige groepen allochtone jongens, net zoals er problemen zijn bij bepaalde groepen autochtonen. Het heeft geen enkele zin om groepen mensen te stigmatiseren of te culpabiliseren: problemen zijn er om opgelost te worden.

Tegelijk moeten we er voor zorgen dat we niet dweilen met de kraan open: er moeten duidelijke criteria en voorwaarden komen voor economische migratie, voor huwelijksmigratie en voor regularisering van mensen zonder papieren. Heel wat problemen met allochtone jongeren hebben te maken met de moeilijke gezinssituatie waarin ze zich bevinden. Een warm, veilig en stabiel gezin is cruciaal in de ontwikkeling van jongeren tot verantwoordelijke en evenwichtige volwassenen. Dat geldt overigens voor iedereen.

Deel 3: De samenleving is de hoeksteen van het gezin.
We moeten er alles aan doen om gezinnen te ondersteunen en te versterken. Vooral nu duidelijk is dat ook de gezinssamenstelling erg divers is geworden. De praktijk leert ons dat niet het klassieke gezin de hoeksteen van de samenleving is, maar dat het net andersom is: de samenleving is de hoeksteen van het gezin. Waar er een stevige gemeenschapsvorming bestaat, gedijen gezinnen. Het wordt stilaan tijd dat we ook als beleidsmakers onder ogen zien dat er veel verschillende soorten gezinnen bestaan. Het is niet aan de overheid om te bepalen welke gezinsvorm de voorkeur geniet. Die keuze moeten gezinnen zelf maken. Maar welke keuze ze ook maken, ze moeten kunnen rekenen op een gelijke ondersteuning van de overheid.

In eerste instantie denk ik dan aan ondersteuning op het moment dat er kinderen komen. Dat is een drukke periode in het leven, wanneer een veeleisende baan gecombineerd moet worden met de drukte in een gezin. Een hoger kindergeld én gratis universele kinderopvang lijken mij een absolute noodzaak. En om elke ouder in het gezin gelijke kansen te geven om zorg te dragen voor de kinderen moet ook het vaderschapsverlof uitgebreid worden.

Maar gezinnen zijn ook op andere momenten in het leven cruciaal: als er iemand ziek wordt, zorg nodig heeft, of bij een overlijden. Ook in die moeilijke momenten moeten gezinnen kunnen rekenen op een warme en zorgzame overheid, die mensen helpt om de moeilijkheden te overkomen.

Deel 4: Socialisme, verder dan morgen.
Ik besluit mijn boek met een hoofdstuk over de uitdagingen van de sociaaldemocratie. Op het moment dat ik het boek heb geschreven (2007), was/is het zo dat sociaaldemocraten overal in Europa kampen met problemen. Dat is niet omdat onze basiswaarden in de verdrukking komen. Wel integendeel; ze zijn meer dan ooit geldig. De kern van onze ideologie is hetzelfde gebleven, “vergeten” waarden blijven we herhalen en blijven we voor vechten. Het is wel belangrijk dat we onze basiswaarden aanpassen aan de samenleving van nu. In de steeds veranderende samenleving waarin we nu leven, stellen mensen zich steeds individualistischer op en ze lijken zich daarom minder makkelijk terug te vinden in gemeenschappelijke waarden en gemeenschappelijke acties. Het heeft geen zin om daarover te treuren. Wij hebben als socialisten, onder meer door de democratisering van het onderwijs, mee de basis gelegd voor deze individuele, vrijgevochten burger.

We zullen alleen nieuwe middelen moeten vinden om die geëmancipeerde individuen warm te maken voor de boodschap van solidariteit en gelijkheid. Dat betekent dat we in de partij ramen en deuren moeten open gooien, moeten samenwerken met mensen en organisaties die misschien niet alle, maar wel de meerderheid van onze waarden delen, en dat we moeten openstaan voor nieuwe ideeën. We mogen geen koudwatervrees hebben bij het aanpakken van nieuwe thema’s die ons minder eigen zijn. Socialisten moeten meer dan vroeger het debat aangaan, uitdragen hoe wij de samenleving zien, verduidelijken voor welke waarden wij staan en waarom dat zo is. Met mijn boek wil ik aan dat debat bijdragen door verder te kijken dan morgen.