Europees Parlement vraagt bindende regels voor onderaannemingen en arbeidsbemiddelaars
Het Europees Parlement vraagt de Commissie om werk te maken van een Europees kader rond onderaannemingen en arbeidsbemiddelaars in de strijd tegen sociale dumping. Het initiatief komt er op uitdrukkelijke vraag van de Europese sociaaldemocraten (S&D) die al langer aandringen op een gecooördineerde aanpak tegen uitbuiting, sociale dumping en fraude op de Europese arbeidsmarkt. “De race to the bottom moet stoppen,” zegt Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit). “Sociale dumping verwoest jobs, bedreigt de veiligheid en het inkomen van hardwerkende arbeiders en is nefast voor de competiviteit van bedrijven die wel de regels volgen.”
Uitbuiting tiert nog steeds welig op de Europese arbeidsmarkt. Vooral in de bouw, seizoensarbeid, transport en logistiek, zorg, schoonmaak en voedingsindustrie zien we vandaag de problemen met arbeidsuitbuiting en sociale dumping opstapelen. "Lange en complexe ketens van onderaannemingen zorgen voor onduidelijke verantwoordelijkheden, gebrekkige controle op de veiligheid en gezondheid op het werk, en druk op de lonen en arbeidsvoorwaarden,” zegt Van Brempt. “Het jaar is nog maar pas begonnen en toch kostte dit soort onmenselijke praktijken al negen mensen het leven.”
Mensenlevens
Ook in ons land heeft de praktijk levens gekost. Denk maar aan de 170 slachtoffers van mensenhandel die in 2022 werden ontdekt op de werf van chemiereus Borealis in Antwerpen. Of wat te denken van het drama op de werf van het schoolgebouw in de Antwerpse wijk Nieuw Zuid waar in 2021 een deel van het dak naar beneden kwam. Vijf mensen kwamen om het leven. Kort na het ongeval sprak de hoofdaannemer van 27 onderaannemers. Na uitgebreid onderzoek bleek het om 249 onderaannemers te gaan. Een klein verschil. De site van de Leopoldskazerne in Gent zag meer dan 1000 onderaannemers passeren. In sommige maanden liep dat aantal op tot 220 onderaannemers op hetzelfde moment. “We weten al lang dat complexe en lange onderaannemingsketens een belangrijk deel van het probleem vormen,” zegt Van Brempt. “Hoe kun je een werkplek controleren als de aannemer die is ingehuurd om het werk uit te voeren, weer een ander inhuurt om het werk uit te voeren, die op zijn beurt weer een derde inhuurt … enzovoort?”
Mobiele arbeiders en werknemers uit derde landen, die vaker afhankelijk zijn van tussenpersonen, zijn het kwetsbaarst. “Ze worden geconfronteerd met buitensporige aanwervingskosten, lage lonen, gebrekkige bescherming en slecht huisvesting,” zegt Van Brempt. “Bovendien treffen die ketens niet alleen de werknemers. Eerlijke bedrijven – vaak kmo’s - die wel de regels volgen worden uit de markt geconcurreerd.”
Europese regels
In het rapport vraagt het parlement om werk te maken van bindende regels op het Europese niveau. “We pleiten ervoor om buitensporige en lange onderaannemingsketens in te perken,” zegt Van Brempt. “Onderaannemingen kunnen nuttig zijn om expertise aan te trekken, maar vandaag zien we dat ze in sommige sectoren misbruikt worden om sociale wetgeving te omzeilen. Wanneer er vijf tot zeven bedrijfjes of bemiddelaars zitten tussen de hoofdaannemer en de werknemer is er een probleem. Elke controle op het loon, de arbeidsvoorwaarden en de veiligheid verdwijnt.” De parlementsleden pleiten tevens voor meer transparantie over wie effectief betrokken wordt bij een opdracht. Het amendement van de sociaaldemocraten om het aantal onderaannemingen in de keten verticaal te beperken tot maximaal twee niveaus onder de hoofdaannemer werd helaas verworpen.
Ook voor arbeidsbemiddelaars moet werk gemaakt worden van betere criteria. “In sommige lidstaten, waaronder België, is het vandaag al verboden om de kosten van die bemiddeling door te rekenen aan de werknemer,” zegt Van Brempt. “Dat willen we doortrekken in de hele Europese Unie. Frauduleuze bemiddelaars en bedrijven die de arbeids- en sociale wetgeving schenden, moeten niet alleen gestraft worden, maar moeten ook kunnen worden uitgesloten van overheidsopdrachten.
Controles
Het rapport pleit voor het versterken van de arbeidsinspecties in de Europese lidstaten. “Bij bijna de helft van de controles wordt vandaag detacheringsfraude vastgesteld. Dat toont de noodzaak om de handhaving en controles op nationaal niveau te versterken,” zegt Van Brempt. “In ons land geeft Federaal Minister Rob Beenders (Vooruit) het goede voorbeeld door 300 extra inspecteurs aan te werven en hun bevoegdheden ook uit te breiden. Hij wil hen de mogelijkheid geven om ook zelf boetes te innen. De pakkans moet omhoog zodat het net zich sluit rond wie fraudeert en de rechten van arbeiders ondermijnt.”
De samenwerking tussen de inspecties uit verschillende lidstaten moet ook worden versterkt. “Ook de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) moet worden versterkt en moet de mogelijkheid krijgen om zelf controles te gaan uitvoeren”, zegt Van Brempt. “Daarvoor zijn bijkomende middelen en een versterkt mandaat, in het bijzonder in grensoverschrijdende dossiers, nodig.”
Van Brempt, die al geruime tijd strijd tegen sociale dumping op het Europese niveau en eerder ook één van de trekkers in het Parlement was voor de aanpak van sociale dumping in de transportsector met het Europese Mobility Package, is tevreden met de goedkeuring van het rapport. Ze betreurt wel dat de tekst op verschillende punten werd afgezwakt door een rechtse en extreemrechtse meerderheid. Naast de vraag voor een inperking van de verticale ketens, werd ook de aansprakelijkheid in de hele keten en vraag voor een bindend kader voor arbeidsbemiddelaars verworpen. "Bijzonder jammer. Blijkbaar vinden sommigen het aanvaardbaar om weg te kijken van fraude en uitbuiting. Ik hoop dat de Commissie toch met een sterk voorstel komt. Wij zullen die strijd blijven voeren," zegt het Europarlementslid. "Fraude is geen verdienmodel. De race to the bottom moet stoppen. Een sterke interne markt vraagt ook een goede bescherming van wie die markt doet draaien. Duidelijke regels, effectieve controles en strengere sancties zijn nodig om wie fraudeert en arbeiders uitbuit aan te pakken."