Europa heeft geen ruimte voor business-as-usual

Het is belangrijk dat de Amerikaanse president stopt met zijn agressieve taal over Groenland en illegale straftarieven tegen NAVO-bondgenoten en Europese lidstaten. Dat is nodig. Maar laat ons niet de fout maken om dit te beschouwen als een overwinning. Het is hoogstens een adempauze.  

Europa moet vandaag nuchter evalueren wat hier precies op tafel wordt gelegd. Uiteraard is het belangrijk om een akkoord te vinden over hoe de NAVO de veiligheid in het Arctische gebied kan vrijwaren en hoe de Europese lidstaten daaraan kunnen bijdragen, maar niet tegen elke prijs. Er is geen enkele reden om te gaan voor a deal because of a deal. Daarvoor is de inzet te groot. Want het gaat immers over de veiligheid, de territoriale integriteit en de autonomie, niet enkel van Groenland en Denemarken, maar ook van de Europese Unie in zijn geheel.  

Het schouwspel van de afgelopen weken bevestigt wat we eigenlijk al langer weten: Donald Trump is fundamenteel onbetrouwbaar en onvoorspelbaar. Je kan geen rationele afspraken met hem maken, omdat hij zich er simpelweg niet aan houdt. Dat zagen we ook bij de Turnberry-deal, toen hij enkele dagen na het afsluiten ervan eenzijdig en zonder overleg honderden staal- en aluminiumproducten onder een moordend tarief van 50 procent plaatste. Trump goochelt met economische en politieke druk wanneer het hem uitkomt. Deals met Trump bieden nul zekerheid en nul stabiliteit. Denken dat “het opnieuw wel zal meevallen” is onverstandig. 

Dat betekent niet dat Europa zelf op zoek moet gaan naar escalatie. Integendeel. We zijn rationeel, gespreksbereid en diplomatiek. Maar we moeten wél voorbereid zijn. De zogenaamde afkoeling van vandaag mag voor de Europese Unie absoluut geen terugkeer naar business as usual betekenen. Die fase ligt al minstens een jaar achter ons. 

De Europese Raad en de Commissie moeten nu werk maken van een brede, integrale strategie over onze omgang met Trump en over de plaats die we als Europese Unie willen innemen in deze nieuwe geopolitieke realiteit. Met duidelijke scenario’s, politieke afspraken en heldere afspraken. Je kan de ene steekvlam niet blijven beantwoorden met een andere steekvlam. 

Europese soevereiniteit moet daarbij altijd het uitgangspunt zijn. Voorlopig is er dan ook geen enkele reden om de Turnberry-deal goed te keuren in het Europees Parlement. Er moet in eerste instantie duidelijkheid komen over Groenland en de veiligheid in de Arctische regio. Maar eigenlijk gaat het veel breder dan dat. De Europese Unie moet zich beraden over haar eigen koers. Het Parlement kan niet blijven toekijken hoe de andere instellingen zich vastrijden in slechte deals, onvoorbereide reacties en haastige steekvlampolitiek met alle gevolgen van dien voor de veiligheid van de Europese bevolking, de welvaart van de Europese economie en de slagkracht van onze Unie.  

Het inzetten van het Europese anti-dwanginstrument is een optie die grondig moet worden bekeken en voorbereid. Dat zeggen we eigenlijk al sinds de start van Trump’s tweede termijn. We moeten de instrumenten die we hebben leren inzetten. Er worden best concrete scenario’s uitgewerkt over het gebruik ervan, en er moet een politiek akkoord komen tussen de lidstaten over de course of action in verschillende situaties. Dat is de enige manier waarop Europa op een geloofwaardige en heldere manier invulling kan geven aan het begrip economische veiligheid. 

Daarnaast herhaal ik onze oproep aan de Commissie en de lidstaten om eindelijk vaart te maken met de uitvoering van de strategische rapporten van Mario Draghi, Enrico Letta en Sauli Niinistö. Die analyses liggen al maanden op tafel en zijn glashelder. Het gaat over het versterken van onze competitiviteit, het verdiepen van de interne markt, het wegwerken van fragmentatie, het eenmaken van onze veiligheidsarchitectuur en het systematisch afbouwen van gevaarlijke afhankelijkheden. Er wordt te veel getalmd met de uitvoering ervan. We moeten ons volledige instrumentarium, van economisch, industrieel, handels- en veiligheidsbeleid,  benutten.  

Net daarom moet Europa haar internationale samenwerking strategischer en consistenter organiseren. Niet reactief, niet afhankelijk van de grillen van één president, maar gebaseerd op duidelijke principes, gedeelde belangen en langetermijnafspraken. Dat betekent nauwere en structurele samenwerking met partners die het internationaal recht respecteren, die bereid zijn tot eerlijke economische relaties en die samen met Europa willen investeren in stabiliteit, veiligheid en voorspelbaarheid. Dat doen we uiteraard vanuit onze interne markt, via handelsakkoorden, via gezamenlijke investeringen in strategische waardeketens, via samenwerking rond grondstoffen, energie, technologie en defensie, maar ook via gecoördineerd optreden tegen het illegale tarievenbeleid en de politieke en economische dwang die landen als de Verenigde Staten, China en Rusland vandaag instrumentaliseren tegen ons.  

De opdracht voor deze Europese Raad is dus helder: niet terugplooien op business as usual, niet hopen dat de storm vanzelf overwaait, maar bouwen aan een volwassen, zelfbewuste Europese rol in de wereld. Dat is de opdracht die vandaag voorligt voor de Europese leiders.