Europees Parlement wil auteursrechten beschermen tegen misbruik door generatieve AI

Ook generatieve AI moet zich aan de auteursrechten houden. Dat zegt het Europees Parlement in een rapport dat vandaag wordt goedgekeurd. "Innovatie is geen vrijgeleide om het werk van anderen zonder toestemming of vergoeding te gebruiken,” zegt Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit). “Een eerlijke vergoeding voor makers, een sterkere bescherming van journalisten én meer transparantie over het gebruik van beschermd materiaal zijn cruciaal.” 

Generatieve AI-systemen worden getraind op enorme hoeveelheden bestaande teksten, beelden, audio en video. Daarbij rijzen steeds meer vragen over mogelijke schendingen van auteursrechten van schrijvers, kunstenaars en journalisten. Dat doet niet alleen afbreuk aan de rechten van miljoenen mensen in de culturele, creatieve en academische sector, maar zet ook hun job onder druk. 

“Artificiële intelligentie biedt enorme kansen,” zegt Van Brempt. “Maar dan mogen we de fouten uit het verleden niet herhalen. Vandaag is duidelijk dat we een sterker kader nodig hebben om de risico’s van AI in te perken en misbruik te voorkomen.” Dat blijkt ook uit recente rechtszaken in de Verenigde Staten, waar AI-bedrijf Anthropic 1,5 miljard dollar betaalde om auteurs te vergoeden nadat hun boeken zonder toestemming werden gebruikt om een chatbot te trainen.

Het Parlement vraagt de Europese Commissie om snel duidelijkheid te scheppen over hoe de bestaande Europese auteursregels moeten worden toegepast op generatieve AI. Vandaag bestaat er nog veel juridische onzekerheid over het gebruik van beschermd materiaal bij het trainen van AI-systemen en over de toepassing van het auteursrecht. "Het moet duidelijk zijn dat Europese auteursregels gelden voor alle AI-systemen die op de Europese markt actief zijn, ongeacht waar ze werden ontwikkeld of getraind," zegt Van Brempt. "We moeten vermijden dat grote technologiebedrijven en Amerikaanse Big Tech hun marktmacht gebruiken om Europese concurrenten of makers te benadelen."

Transparantie

Er moet ook duidelijk worden welke auteursrechtelijk beschermde werken gebruikt worden bij het trainen van die artificiële intelligentie. "Aanbieders en gebruikers van generatieve AI-systemen moeten transparant zijn over welke werken ze gebruikt hebben,” zegt Van Brempt. “Systemen die in real time crawlen en publiek toegankelijke websites scannen, zouden ook gedetailleerde registers van die crawlingactiviteiten moeten bijhouden."

 Indien bedrijven weigeren om die informatie vrij te geven, wil het Parlement werk maken van een weerlegbaar vermoeden voor de AI-bedrijven. “We verleggen de bewijslast. In zo’n gevallen kan een rechter er automatisch van uitgaan dat beschermd werk is gebruikt,” zegt van Brempt. “Het is dan aan het AI-bedrijf om aan te tonen dat dat niet het geval is.”

Eerlijke vergoeding

Het Parlement vraagt daarnaast een coherent licentiekader dat eerlijke en proportionele vergoedingen mogelijk maakt voor makers en andere rechthebbenden. Het vraagt de Commissie ook te onderzoeken of er een oplossing kan komen voor vergoeding van gebruik uit het verleden, in gevallen waarin nog geen licentiemarkt bestond. Tegelijk verwerpt het Parlement expliciet het idee van een globale licentie voor AI-bedrijven in ruil voor een forfaitair bedrag. 

“Dat is een cruciaal punt”, zegt Van Brempt. “Europa mag niet aanvaarden dat beschermd werk jarenlang wordt gebruikt zonder toestemming, en dat makers daar achteraf met een symbolische afkoopsom worden afgescheept." Rechthebbenden moeten bovendien het recht behouden om het gebruik van hun werk voor AI-training te weigeren.

“Wie wil dat Europa ook in het AI-tijdperk een sterke culturele, creatieve en journalistieke sector behoudt, moet die sector ook beschermen,” besluit Van Brempt. “Technologie moet vooruitgang brengen, maar in Europa koppelen we dat expliciet aan respect voor auteursrechten. Dat is waar Europa het verschil maakt.”