Europese Commissie lanceert Europese havenstrategie.

De Europese Commissie lanceert vandaag haar langverwachte strategie voor Europese havens. "Onze havens zijn de slagaders van onze economie,” zegt Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit), die in de vorige legislatuur de basis legde voor dit initiatief. “Maar de uitdagingen waar ze voorstaan zijn enorm. Met deze strategie willen we hen wapenen om die uitdagingen aan te gaan.” 

Havens spelen een steeds grotere rol in de Europese economie. Ze verwerken jaarlijks meer dan 3,4 miljard ton goederen – ongeveer 74 procent van alle goederen die Europa binnenkomen of verlaten – en bijna 395 miljoen passagiers. Bovendien werken er rechtstreeks en onrechtstreeks miljoenen mensen in de Europese havens. “Ook in Vlaanderen,” zegt Van Brempt. “Ze zijn onze toegangspoort naar de wereld en de slagader van de Vlaamse economie, zowel voor onze handel, logistiek en industrie. De haven van Antwerpen-Brugge alleen al is goed voor meer dan 164.000 jobs en een toegevoegde waarde van 21 miljard euro.” 

Onze havens evolueren ook steeds meer van logistieke knooppunten naar strategische infrastructuur voor energie, industrie en veiligheid. Ze spelen een sleutelrol in de distributie van energie, de uitbouw van offshore wind, de bevoorrading van grondstoffen en de bescherming van kritieke infrastructuur. “Het belang van onze havens en haveninfrastructuur valt dus moeilijk te onderschatten. En hun belang zal alleen maar toenemen als we de ambitie van een soeverein Europa op eigen benen willen waarmaken,” zegt Van Brempt.  

Vijf pijlers 

Van Brempt verwelkomt het voorstel van de Commissie. Die steunt op vijf grote pijlers: energie, concurrentiekracht, veiligheid, financiering en sociale aspecten. “Net omdat de uitdagingen van havens zich op zoveel diverse gebieden bevinden, is het belangrijk om werk te maken van een coherent kader dat havens ondersteunt in plaats van ze af te remmen." 

Een van de belangrijkste uitdagingen is de energie-transitie in en rond havens. Elektrificatie, walstroom voor schepen en nieuwe brandstoffen zullen de vraag naar elektriciteit in havens sterk doen stijgen. “Maar havens en industrie in havengebied botsen vandaag al op een gebrek aan netcapaciteit, trage vergunningen en complexe procedures”, zegt Van Brempt. “In onze eigen havens moeten nieuwe bedrijven en energieprojecten vaak meer dan een jaar wachten tot ze op het net kunnen worden aangesloten. Dat is problematisch.”

De Commissie wil het aantal investeringen in die netinfrastructuur optrekken en sneller uitrollen door de procedures simpeler te maken, de vergunningsperiodes in te korten en beter te coördineren. “Dat is een goede zaak, al zal het succes daarvan ook afhangen van de bereidheid van de lidstaten om de daad bij het woord te voegen. Europa kan richting geven, maar de lidstaten moeten aan de bak.”  

Geld 
 
Bovendien vraagt dat ook enorme investeringen in haveninfrastructuur. “Dergelijke projecten zijn broodnodig, maar ook heel duur. Ook dat is vandaag voor havens niet evident,” zegt Van Brempt. De Commissie wil het Europese financieringskader voor havens vereenvoudigen en meer inzetten op bestaande fondsen, zoals het Connecting Europe Facility-programma voor transport, inzetten voor Europese havens. Een herziening van de staatssteunregels moet lidstaten toestaan meer middelen vrij te maken voor investeringen in haveninfrastructuur. Ook in de andere budgetten, zoals het Europees Competitiviteitsfonds en het Europees innovatiefonds, worden bijkomende middelen voor haveninfrastructuur voorzien.  
 
Volgens Van Brempt is dat positief, maar blijft de financiering een aandachtspunt. “De noden zijn enorm. Havens moeten investeren in elektrificatie, infrastructuur, veiligheid en innovatie. Het is dus belangrijk dat Europese middelen snel en toegankelijk zijn, zodat projecten ook effectief van de grond kunnen komen,” zegt het Europarlementslid.  
 
Sleutels in eigen handen 

De strategie bevat ook maatregelen om Europese havens beter te beschermen tegen georganiseerde criminaliteit, cyberdreigingen en ongewenste buitenlandse invloed. “Bijvoorbeeld uit China,” zegt Van Brempt. “Havens zijn immers kritieke infrastructuur in onze economie en spelen een sleutelrol in energievoorziening, logistiek en defensie. Buitenlandse investeringen aantrekken is goed, maar we moeten ervoor zorgen dat we ten alle tijde de controle over onze eigen haveninfrastructuur in handen houden.”  

Om de risico’s van buitenlandse investeringen beter te beheersen wil de Europese Commissie duidelijke richtlijnen ontwikkelen voor lidstaten en havenautoriteiten. Die moeten hen helpen beoordelen wanneer buitenlandse investeringen risico’s kunnen vormen voor de veiligheid of strategische autonomie van Europa. Daarnaast komt er een Europese monitoringtool om buitenlandse investeringen in havens systematisch in kaart te brengen. De Commissie roept lidstaten ook op om strenger te zijn wanneer bedrijven uit landen die hun eigen havens afsluiten voor Europese investeerders toegang willen tot Europese haveninfrastructuur.  
 
Veiligheid 
 
Wanneer het gaat om zogenaamde “dual-use” infrastructuur die zowel civiel als militair kan worden ingezet, moeten er strengere regels komen. “Hope for the best and prepare for the worst. Dat is het motto,” zegt Van Brempt. “In uitzonderlijke omstandigheden zouden lidstaten zelfs tijdelijk publieke controle moeten kunnen nemen over dergelijke infrastructuur voor nationale veiligheid en defensiedoeleinden.”  
 
Niet alleen fysieke veiligheid, maar ook cybersecurity krijgt een belangrijke rol in de strategie. De Commissie wil een platform uitbouwen om veilige data-uitwisseling tussen havens, autoriteiten en bedrijven in de logistieke keten mogelijk te maken. “Daarnaast komt er een brede doorlichting van de cyberveiligheid van Europese havens, met tests en oefeningen om kwetsbaarheden bloot te leggen,” zegt Van Brempt.  

Jobs, jobs, jobs 

Een brede havenstrategie is niet compleet zonder aandacht voor de werknemers die die havens doen draaien. “De toekomst van onze havens hangt ook af van de mensen die er werken,” besluit Van Brempt. “Nieuwe technologie en digitalisering zullen het werk ingrijpend veranderen. We moeten ervoor zorgen dat werknemers daarin kunnen meegroeien.” De strategie bevat ook aandacht voor werkgelegenheid en opleiding in de havensector. Europa wil onder meer inzetten op opleiding en herscholing van havenarbeiders om hen klaar te maken voor nieuwe technologieën en de energietransitie. 

Dat moet volgens Van Brempt ook hand in hand gaan met het beschermen van het statuut van havenarbeiders. “Het gaat om complexe en vaak ook gevaarlijke arbeid. De veiligheid en het welzijn van onze havenarbeiders moet een permanent aandachtspunt zijn,” zegt het Europarlementslid. “Daar hoort ook een sterk statuut bij en dat zullen we altijd blijven verdedigen.”