Instagram en Facebook schaden het mentaal welzijn van jongeren. Meta doet te weinig om dat te voorkomen.
In een onderzoek naar Meta heeft de Europese Commissie voorlopige bevindingen gepubliceerd waaruit blijkt dat Instagram en Facebook onvoldoende doen om minderjarigen te beschermen. “Dit bevestigt wat we al lang weten. De impact van sociale media op het mentaal welzijn, in het bijzonder van jongeren, is enorm. En de big tech grijpt amper in,” zegt Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit). “We moeten extra maatregelen nemen om het verslavende en schadelijke design van sociale media aan te pakken.”
De bevindingen van de Europese Commissie zijn bijzonder scherp. Meta schiet fundamenteel tekort in de bescherming van kinderen onder de 13 jaar en handelt daarmee in strijd met de Digital Services Act. “Hoewel het bedrijf zelf een minimumleeftijd van 13 jaar hanteert, blijken die regels in de praktijk nauwelijks afdwingbaar,” zegt Van Brempt. “Kinderen kunnen eenvoudig een vals geboortejaar ingeven, controles ontbreken en zelfs wanneer minderjarigen worden gemeld, volgt vaak geen enkele actie.”
De conclusie maakt deel uit van het onderzoek dat de Europese Commissie op 16 mei 2024 opende tegen Instagram en Facebook. De bevindingen zijn gebaseerd op een analyse van de risicobeoordelingsrapporten van Instagram en Facebook, interne gegevens en documenten van Meta zelf. De Commissie oordeelt nu dat Meta de risico’s voor het welzijn van kinderen en jongeren onvoldoende ernstig neemt. “De risico’s worden niet correct ingeschat en al zeker niet doeltreffend aangepakt,” zegt Van Brempt. “Jongeren en jonge kinderen zijn extra kwetsbaar voor schadelijke content en verslavende mechanismen. Maar voor bedrijven als Meta is dat niet meer dan een voetnoot. Collateral damage in het verdienmodel van Big Tech. Hoog tijd dat Europa daar strenger tegen optreedt.”
Procedures aanpassen
De Commissie vindt dat Meta zijn aanpak grondig moet herzien. “Instagram en Facebook zullen hun risicobeoordeling moeten aanpassen en eindelijk ernstig in kaart brengen welke gevaren hun platformen vormen voor minderjarigen in Europa,” zegt Van Brempt. “Daarnaast moeten ze veel strenger optreden om het gebruik van de platformen door kinderen onder de 13 jaar effectief te voorkomen.”
Dat is geen vrijblijvende suggestie. De platformen krijgen nu de kans om zich te verdedigen, maar als de inbreuken in het verdere onderzoek worden bevestigd, kan de Europese Commissie sancties treffen. Het gaat om een boete die kan oplopen tot 6% van de wereldwijde omzet van het platform. De Commissie kan ook dwangsommen opleggen om een platform tot naleving te dwingen.
Schadelijk design
Van Brempt verwelkomt de conclusies van het onderzoek, maar zegt dat dit niet het moment is om op de lauweren te rusten. “De impact op onze kinderen en jongeren is reëel,” zegt Van Brempt. “We moeten niet afwachten op het resultaat van dit onderzoek om de macht van de Big Tech en sociale media-platformen aan te pakken.” De kern van het probleem bij het ontwerp van de platformen zelf. “Vroeger gingen we zélf op zoek naar informatie online. Vandaag bepaalt een algoritme wat je ziet, hoe lang je blijft scrollen en welke emoties je worden ingelepeld. Die macht ligt volledig bij een handvol techgiganten. Dat moeten we doorbreken,” zegt Van Brempt.
Onder impuls van de Europese sociaaldemocraten pleitte het Europees Parlement eerder al voor nieuwe Europese wetgeving om het ontwerp van sociale mediaplatformen aan te pakken. “Er moet paal en perk gesteld worden aan de meest schadelijke verslavingsmechanismen, zoals engagement-based algoritmes. Er moeten ook strengere regels komen rond het ontwerp van die platformen, bijvoorbeeld rond dark patterns en systemen die gokgedrag promoten. Dat is niet enkel in het belang van jongeren, maar van alle gebruikers.”
“Iedereen ziet dat we zo niet verder kunnen. De CEO’s van Big Tech liggen niet wakker van het welzijn, de privacy of de belangen van Europese burgers. We hebben de sterkste digitale wetgeving ter wereld, maar regels zijn pas iets waard als ze worden versterkt en gehandhaafd. Het welzijn van onze burgers gaat altijd boven de winsthonger van mannen als Zuckerberg en Musk.”