Met handel armoede aanpakken en zorgen dragen voor mensenrechten, waardig werk en onze planeet.
Het Europees Parlement heeft zojuist het licht op groen gezet voor de hervorming van het Generalised Scheme of Preferences (GSP), het belangrijkste handelsinstrument waarmee de Europese Unie ontwikkelingslanden toegang geeft tot haar markt. “Een belangrijke stap vooruit. We gebruiken handel als hefboom om armoede in de allerarmste landen tegen te gaan,” zegt Kathleen Van Brempt (Vooruit), ondervoorzitter van de Commissie Internationale Handel. “Tegelijk werken we aan het beschermen van mensenrechten, waardig werk en versterken we de strijd tegen klimaatverandering. Dit is Europa ten voeten uit.”
Het Generalised Scheme of Preferences of GSP bestaat al sinds 1971 en geeft meer dan 60 ontwikkelingslanden toegang tot de Europese markt met lage of geen invoertarieven. Het is het vlaggenschip waarmee de Europese Unie al meer dan 50 jaar inzet op het bestrijden van armoede, het ondersteunen van economische groei en een plek in de wereldeconomie creëren voor de allerarmste en meest kwetsbare landen ter wereld.
Verandering teweegbrengen
De hervorming breidt het aantal internationale verdragen uit waaraan landen moeten voldoen om handelsvoordelen te behouden. Naast mensenrechten en arbeidsrechten wordt nu ook de effectieve naleving van milieu- en klimaatverplichtingen expliciet opgenomen. “Handel gaat over meer dan export- en importcijfers. Het is één van de belangrijkste en grootste hefbomen van de Europese Unie om verandering teweeg te brengen,” zegt Van Brempt. “Wie handel met ons wil drijven en toegang wil krijgen tot onze markt, moet ook een partner zijn op vlak van mensenrechten, waardig werk en de bescherming van onze planeet.”
Door de hervorming zullen landen die willen gebruik maken van de regeling zich moeten verbinden om internationale afspraken, zoals het klimaatakkoord van Parijs, na te leven en uit te voeren. “Bij ernstige en systematische schendingen van die afspraken, kan Europa de handelsvoordelen voor dat land intrekken”, zegt het Europarlementslid. “De procedure om in te grijpen wordt verder versneld.”
Meer steun voor de allerarmsten
De structuur van het systeem, bestaande uit GSP, GSP+ en het Everything But Arms (EBA)-regime, blijft behouden, maar wordt aangepast. Om te vermijden dat competitieve sectoren disproportioneel profiteren van de preferentiële toegang tot de Europese markt, worden de drempel in die sectoren verlaagd van 57% naar 47%. “Dat maakt het systeem eerlijker en creëert meer ruimte voor de minst ontwikkelde landen,” zegt Van Brempt. “We willen ook vermijden dat landen die economisch ontwikkelen plots steun verliezen. Landen die in de toekomst niet langer onder de categorie van de allerarmste landen vallen zullen via een overgangsregeling toch toegang tot de preferentiële tarieven kunnen behouden.”
Grotere rol voor middenveld
Het akkoord versterkt ook de monitoring van de verplichtingen onder GSP+. “We zijn open en solidair, maar vragen wel de nodige transparantie van onze partners,” zegt Van Brempt. “Sociale partners en middenveldorganisaties krijgen daarbij een belangrijkere rol.” Daarnaast worden de regels van oorsprong aangepast, zodat ze beter aansluiten bij de economische realiteit en ontwikkelingsnoden van de betrokken landen.
Een van de gevoeligste onderwerpen is de uitgesproken koppeling met migratie. Het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie dreigde samenwerking rond de terugname van migranten op te nemen als criterium om handelsvoordelen in te trekken. “Het versterken van het terugkeerbeleid is belangrijk, maar GSP is niet de manier om dat te doen. Het is géén systeem dat ontworpen is voor migratiebeheer,” legt Van Brempt uit. “Dankzij de volgehouden inspanningen zorgt het uiteindelijke akkoord ervoor dat elke verwijzing naar terugname strikt een laatste redmiddel blijft, onderworpen aan duidelijke waarborgen en een robuuste procedure.”
Gevoelige sectoren
Voor Europese producenten wordt dan weer bijkomende bescherming ingevoerd bij een plotse en disproportionele toename van de import die de Europese markt en het inkomen van Europese producenten dreigt te ondermijnen. “Voor rijst wordt bijvoorbeeld een automatische bescherming ingevoerd. Mochten importvolumes plots enorm boven de historische gemiddelden uitstijgen, dan worden tijdelijk opnieuw standaardtarieven toegepast. Voor andere landbouwproducten wordt het bestaande toezichtsmechanisme versterkt,” zegt Van Brempt. Ook voor textiel en ethanol komen bijkomende beschermingsmaatregelen.
Van Brempt verwelkomt de hervorming. “Dit is een toonbeeld van hoe Europa haar stem en economisch gewicht kan gebruiken om de wereld beter te maken. We bieden meer steun aan landen die onze hulp echt nodig hebben en versterken tegelijk onze strijd voor mensenrechten, waardig werk, het middenveld en het klimaat,” concludeert het Europarlementslid. “In tijden van geopolitieke spanningen, oorlog, groeiend nationalisme en protectionisme, is dit een heel duidelijk signaal voor meer dan twee miljard mensen in meer dan 60 landen. Europa laat jullie niet in de steek.”