Vertrek Servisch president geen reden voor business as usual
Na achttien maanden van aanhoudende burgerprotesten tegen corruptie, straffeloosheid en machtsmisbruik heeft de Servische president Aleksandar Vučić vandaag aangekondigd dat hij zal aftreden. Maar daarmee is de strijd voor democratie in Servië nog niet gestreden. "Vučić en zijn partij zijn niet van plan de macht zomaar uit handen te geven," reageert Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit). "Het zou een historische fout zijn om nu terug te keren naar business as usual."
De aankondiging van de Servische president komt er na maanden van toenemende binnen- en buitenlandse druk. Sinds de instorting van een luifel aan het treinstation van Novi Sad in november 2024, waarbij zestien mensen om het leven kwamen, wordt Servië geconfronteerd met de grootste protestbeweging uit zijn recente geschiedenis. Studenten, academici, advocaten en duizenden burgers trekken al anderhalf jaar de straat op uit onvrede over de wijdverspreide corruptie, de uitholling van de rechtsstaat en de steeds autoritairdere koers van het regime.
"Sindsdien is de situatie in Servië verder verslechterd," reageert Van Brempt, die het afgelopen jaar verschillende keren het land bezocht en in gesprek ging met vertegenwoordigers van de studentenbeweging, onafhankelijke media, oppositiepartijen en het maatschappelijk middenveld. "Democratische instellingen worden systematisch uitgehold, onafhankelijke media staan onder zware druk en politieke tegenstanders worden geïntimideerd. Dat één man nu zijn vertrek aankondigt, verandert op zich nog niets aan die realiteit."
Geen enkele garantie
Vučić kondigde zijn vertrek aan tijdens een bijeenkomst van zijn Servische Progressieve Partij (SNS), zonder concrete timing, zonder ontbinding van het parlement en zonder garanties voor vrije en eerlijke verkiezingen. Voor de corruptie en de tragedie in Novi Sad is tot op vandaag niemand ter verantwoording geroepen. Er is evenmin rekenschap afgelegd voor het geweld tegen vreedzame betogers, journalisten en activisten.
Volgens Van Brempt betekent dit niet dat er een democratische transitie op gang komt. "We moeten realistisch zijn over wat dit precies betekent,” zegt Van Brempt. “Vučić is niet van plan zijn greep op het land zomaar los te laten. De president speelt al maanden met het idee om zich te laten vervangen door een vertrouweling die hij achter de schermen kan blijven controleren, om vervolgens zelf op een later moment politiek terug te keren als premier. Het is een scenario dat we eerder al hebben gezien bij zijn goede vriend Vladimir Poetin."
Geen business as usual
"Wat Servië vandaag nodig heeft, zijn échte democratische verkiezingen,” zegt Van Brempt. "Dat betekent de volledige uitvoering van de aanbevelingen van de OVSE/ODIHR, onafhankelijke media, een onafhankelijke rechterlijke macht en een einde aan de intimidatie van het maatschappelijk middenveld en politieke tegenstanders. Zolang die voorwaarden niet vervuld zijn, kan er geen sprake zijn van een geloofwaardige democratische transitie. Vučićisme met iemand als Brnabić aan het roer blijft gewoon Vučićisme."
Volgens Van Brempt moet Europa daarom de druk onverminderd hooghouden. "De Europese Commissie en de Raad mogen deze aankondiging niet aangrijpen om de druk te verlichten,” benadrukt ze. "Integendeel. Dit is het moment om duidelijk te maken dat er geen sprake kan zijn van business as usual."
Het Europees Parlement pleitte daarom eerder al voor gerichte sancties tegen personen die verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen, een onafhankelijk onderzoek naar het politiegeweld tijdens de protesten en de onmiddellijke vrijlating van opgepakte studenten. Ook de volledige uitvoering van de OVSE/ODIHR-aanbevelingen moet een absolute voorwaarde zijn voordat nieuwe verkiezingen kunnen worden georganiseerd. Zolang fundamentele hervormingen uitblijven, moeten de Europese middelen voor Servië volgens het Parlement bevroren worden en kunnen de toetredingsonderhandelingen niet verder worden gezet.
"De toekomst van Servië ligt in Europa,” besluit Van Brempt. "Maar het moet een democratisch Servië zijn: een Servië waar burgers vrij kunnen stemmen, waar journalisten zonder angst hun werk kunnen doen en waar machthebbers verantwoording afleggen. Dat is waar de Servische bevolking al achttien maanden voor strijdt. Europa moet vandaag ondubbelzinnig aan hun zijde blijven staan."