Zondag trekken ruim 6,5 miljoen Serviërs naar de stembus. De verkiezingen kunnen een kantelpunt worden voor het land. Na bijna twee jaar van aanhoudende protesten, met studenten in de voorhoede, krijgt de bevolking de kans om zich over de toekomst van Servië uit te spreken. “Zondag wordt een cruciale dag. Zowel voor Servië als voor zijn toekomst als kandidaat-lidstaat van de Europese Unie,” zegt Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit). “Ook Europa heeft werk voor de boeg om het vertrouwen en de band met Servië te herstellen.”
De verkiezingen vinden plaats bijna twee jaar na de instorting van de stationsluifel in Novi Sad. Bij de ramp van 1 november 2024 kwamen zestien mensen om het leven. Nadien rezen ernstige vragen over de renovatie van het station, de manier waarop het project was aanbesteed en mogelijke corruptie. De roep om transparantie en verantwoording groeide uit tot een breed protest tegen corruptie, machtsmisbruik en het bewind rond Aleksandar Vučić. “Studenten, professoren, journalisten en gewone burgers hebben de voorbije jaren ongelooflijk veel moed getoond door de wantoestanden van het Vučić-regime aan te blijven klagen”, zegt Van Brempt. “Het is goed dat de bevolking zich nu kan uitspreken over de toekomst en de koers van het land. Die keuze komt alleen de Serviërs zelf toe.”
Niet vrij
Of de kiezers die keuze in alle vrijheid kunnen maken, is echter zeer de vraag. “We moeten vaststellen dat momenteel niet aan de voorwaarden voor vrije, open en eerlijke verkiezingen wordt voldaan”, zegt Van Brempt. “Vučić en entourage doen er alles aan om de macht in handen te houden. Er zijn nu al tal van berichten over intimidatie, mogelijke stemmenkoop en het gebruik van publieke middelen voor de campagne van de regeringspartij. Onafhankelijke media en journalisten worden zwaar onder druk gezet en in hun werk gehinderd. Ook over de betrouwbaarheid van het kiesregister bestaan ernstige twijfels.”
Ook stemmen vanuit het buitenland wordt onnodig moeilijk gemaakt. Meer dan 100.000 Serviërs registreerden zich om in het buitenland te stemmen, bijna drie keer zoveel als in 2023. Toch worden slechts 93 stembureaus geopend. Sommige kiezers moeten duizenden kilometers reizen of door de Servische openingsuren ’s nachts stemmen. Ook de spreiding van de stembureaus roept vragen op. In Bosnië en Herzegovina, waar Vučić op veel steun kan rekenen, komen er negen stembureaus bij. Tegelijk verdwijnen traditionele stemlocaties in onder meer Vancouver, Bratislava, Sofia, Istanbul, Abu Dhabi en Genève. Met die gerichte spreiding proberen Vučić en zijn medestanders de kansen van de regeringspartij te vergroten.
Europese toekomst
De uitslag en het verloop van de verkiezingen worden bepalend. “Niet alleen voor de toekomst van Servië, maar ook voor haar relatie met de Europese Unie,” zegt Van Brempt. Het land was ooit één van de frontrunners richting EU-lidmaatschap. Vandaag zit het toetredingsproces volledig geblokkeerd. “Servië is onder Vučić steeds verder van Europa afgedreven. Maar ook Europa heeft fouten gemaakt,” zegt Van Brempt. “Europese leiders behandelden Vučić jarenlang als een garantie op stabiliteit en keken te gemakkelijk weg van de fraude en democratische achteruitgang onder zijn regime. Mede daardoor is de steun voor Europese toetreding enorm gedaald. Veel Serviërs hebben het gevoel dat Europa hen in de steek gelaten heeft.”
Van Brempt hoopt dat de verkiezingen zondag, ondanks de moeilijke omstandigheden en de tegenwerking van de regeringspartij, het begin kunnen zijn van een nieuwe koers voor het land. “Ik blijf geloven dat de toekomst van Servië en de hele regio in Europa ligt. We staan nu eenmaal sterker samen. Maar dat kan alleen met een democratisch, vrij en stabiel Servië”, zegt ze. “Als Servië van koers verandert, moet grondig worden bekeken of en hoe Europa de banden met het land kan herstellen en opnieuw een geloofwaardig pad naar EU-toetreding kan uitstippelen. Dat zal van beide kanten veel werk vergen.”